___________________________________________________________

1986 De Hogelandster
Vakantiewegwijzer
Bijlage van de Hogelandster
Borg Verhildersum biedt bezoeker bijzonder veel  

Ze was één van de eerste borgvrouwen en ze maakte kennelijk zo’n indruk op de mensen in haar omgeving, dat men de Leenster borg (of burcht) naar haar ging noemen: Vrouw Hilles Heem, het huis van Vrouw Hille. Later wist men niet zo goed meer waarom de borg zo genoemd werd met het verflauwen van de herinnering en vervlakte ook de naam. Eerst werd het ‘Ferhildema’, daarna ‘Ferhildema Heem’ en tenslotte Verhildersum, de naam waaronder wij heden tendage de borg met haar tuinen en bijgebouwen kennen. 

Al ziet het er nu op het eerste gezicht niet meer zo uit, oorspronkelijk was Verhildersum een ‘verdedigbaar huis’. In de loop der eeuwen heeft het vele veranderingen ondergaan. Van de oorspronkelijke veertiende eeuwse fundamenten zijn alleen in de kelder nog enige restanten terug te vinden. In de zeventiende eeuw beleefde de borg haar bloeiperiode. Het hoofdgebouw was voorzien van zijvleugel en ook was er een poortgebouw. In de achttiende eeuw zijn deze echter alweer afgebroken. Jammer natuurlijk, maar gelukkig bleef er genoeg over en tegenwoordig vormt de borg met alles er omheen een prachtig, harmonieus geheel.

Op visite
Als u met de auto naar Verhildersum gaat, parkeert u uw voertuig natuurlijk op het ruime parkeerterrein. Duidelijke bordjes wijzen u de richting erheen. Vandaar voert een pad langs en dierenweide en langs het Koetshuis naar het voorterrein. Maar u kunt het ook anders doen: als u van het parkeerterrein even terugloopt naar de weg en dan linksaf slaat, dan komt u terecht bij de oorspronkelijke oprijlaan, omgeven door prachtige bomen. Al meteen is de borg in volle glorie te zien; een uiterst fotogeniek geheel. Eenmaal binnen waant u zich terstond in vroeger tijden. Alsof u op bezoek gaat bij Groninger jonkers en juffers uit de vorige eeuw. Want hoewel de borg een museum is, krijgt u de indruk dat de oorspronkelijke bewoners toevallig even weg zijn, maar zo dadelijk wel weer terug zullen komen. Zó compleet is de inrichting, van kelder tot zolder.
Het geslacht Tjarda van Starkenborgh Stachouwer heeft de borg enkele eeuwen in haar bezit gehad; veel elementen in de negentiende eeuwse inrichting herinneren dan ook aan deze familie. Dat geldt zeker voor het grote familie-portret dat enkele jaren geleden gerestaureerd is.
Het schilderij verkeerde in een tamelijk verwaarloosde toestand, hetgeen te zien is in een foto-klapper die de oorspronkelijke staat en de diverse stadia van restauratie in beeld brengt. Al met al betreft het hier een schitterend voorbeeld van restauratie-kunst, dat het (waarschijnlijk) grootste familieportret van Nederland zeker waard was. In de borg Verhildersum is deze zomer (tot en met 1 november zelfs) een expositie te zien onder de titel “Textiel in de tuin”.   

NvhN 18-07-1986: Leens, Borg Verhildersum. T/m 31 aug. Zitten in de tuin.

De bijgebouwen
Hoewel het koetshuis allang niet meer zijn vroegere functie heeft, treft u toch in het voorportaal een aantal van die vroegere voertuigen aan. Tegenwoordig biedt de oorspronkelijke koetsenstalling vooral onderdak an exposities. Elk seizoen worden vier exposities op het gebied van kunst en cultuur gehouden.
Van het koetshuis voert een pad naar de tuinkoepel. Het is een lieflijk plekje en een uitgelezen plaats om een ogenblik uit te rusten en weg te dromen. Waant u zich even een voorname landgoedbewoner uit vroeger eeuwen, die wacht op het serveren van de thee. Het benodigde serviesgoed is al aanwezig en staat in de muurkast achterin de koepel. Het tuinhuis is in oktober 1986 geopend ter nagedachtenis aan mevrouw Tine Clevering-Meijer, die zich bijna 25 jaar heeft ingezet voor het behoud van de borg Verhildersum als historisch monument.
Ook droeg zij ideeën aan voor de inrichting van de tuin. Een van haar wensen was altijd de completering van de tuin met een tuinkoepel; vijf jaar na haar verscheiden is die wens werkelijkheid geworden.
Het gebouwtje zelf is in 1984 opgespoord door conservator F. Veldman. Het stamt vermoedelijk uit 1890 en er was een grondige restauratie nodig (onder meer met weerbestendige houtsoorten), voordat de koepel in 1986 kon worden geplaatst.

In het ‘Schathoes’ (schat betekent ‘vee’ en hoes is Gronings voor ‘huis’) is nu een restaurant gevestigd. Tijdens uw bezoek kunt u daar in een stijlvolle ambiance even uitrusten onder genot van een kopje koffie of thee, een glaasje’ of ‘een hapje”. Bij mooi weer doet u dat natuurlijk op het terras, waar u een prachtig uitzicht op de borg, de grachten en de tuin hebt.
Achter het Schathoes loopt een pad naar de museumboerderij Welgelegen, die momenteel wordt uitgebreid. Eerst passeert u de duiventil en de boomgaard met oude fruitrassen op hoogstam. Ook treft u een arbeidershuisje aan dat geheel gerestaureerd is in destijl die omstreeks 1880 bij landarbeidersgezinnen gebruikelijk was.
Museumboerderij Welgelegen toont oude ambachten, landbouwwerktuigen en een volledig ingericht karnhuis. Tot en met 1 november is er een expositie ingericht over ‘Het vee van de bouwboer rond 1870‘.
De museumboerderij geeft samen met Verhildersum en de landerijen een goed beeld van het wonen en werken op een Groninger borg in de negentiende eeuw.

De tuin
De tuin van Verhildersum kan met recht een totaaltuin worden genoemd. Hij is ingericht in formele barokstijl en is toegankelijk vanaf het binnenterrein van de borg. Gazons en borders worden doorsneden door vele paden die tevens langs de prachtige plastieken van de Groninger beeldend kunstenaar Eddy Roos voeren. In total staan er tien beelden in de

tuin, maar voor 2003 komen er nog enkele bij.
De laatste sculptuur werd in juni onthuld door Hans Alders, Commissaris van de Koningin in de provincie Groningen, en zijn voorganger Henk Vonhoff.
Uiteraard hangt het af van het jaargetijde waarin u de tuin bezoekt, welke accenten in de inrichting te onderscheiden zijn. In het voorjaar zal vooral de stinsenflora uw aandacht trekken, terwijl later in het seizoen de vaste en eenjarige borderplanten kleur aan de tuin geven.
In de nazomer en de herfst zijn er de dahliasoorten om de tuin weer een heel andere aanblik te geven.
Kortom: in welk jaargetijde u de borgtuin ook bezoekt, het is altijd de moeite waard.

___________________________________________________________

Naar Ommelander Museum en tentoonstellingen op Verhildersum