___________________________________________________________

07-05-1976 Nieuwsblad van het Noorden, vrijdag 

Bezoek eens de borg Verhildersum LEVENDE NATUUR door Fop. I. Brouwer
  Het is altijd de moeite waard om van tijd tot tijd een bezoek te brengen aan de Borg Verhildersum te Leens. In de eerste plaats is deze borg omgeven door een fraai complex van tuinen en houtopstanden, waarin bijna gedurende het gehele jaar wel iets in bloei staat.
  Bovendien worden er in deze borg regelmatig wisseltentoonstellingen georganiseerd, naast de permanente expositie die op zich zelf reeds bijzonder interessant is.
  De wisseltentoonstelling, die thans in de borg Verhildersum te bezichtigen valt, is van tweeerlei aard. Allereerst hangen er een aantal voortreffelijke schilderijen van Johan Dijkstra, die alle betrekking hebben op het Groninger landschap. Daarnaast heeft men er een keurcollectie luchtfoto’s geëxposeerd, die eveneens op een deel van de provincie Groningen afgestemd zijn. Deze luchtfoto’s zijn zeer verhelderend, omdat je vanuit de lucht vaak een veel betere kijk op dit landschap krijgt dan vanaf de begane grond. Dergelijke foto’s laten je dikwijls details zien, die je als wandelaar door het landschap geheel ontgaan. Bovendien maken zulke ’t soms heel goed duidelijk hoezeer de mens op bet Groninger landschap zijn invloed heeft uitgeoefend en hoe hij daarbij in het verleden heel vaak verkeerd heeft ingegrepen, terwijl andere oplossingen evengoed mogelijk waren geweest, maar door onnadenkendheid achterwege zijn gebleven.

  Het initiatief van deze tentoonstelling is ook deze keer weer ontsproten aan het inventieve brein van mevrouw Tine Clevering te Eenrum, die tevens de organisatie van een en ander wederom ter hand heeft genomen.
De aanleg van de tuinen rondom de borg tijdens en na de restauratie is eveneens door haar geleid. Ze heeft daarbij veel talent aan de dag gelegd en het is dan ook vanzelfsprekend dat men haar werk heeft willen eren door de toekenning van de culturele prijs van de provincie Groningen en naderhand ook door de uitreiking van de zilveren anjer door Prins Bernhard. Toch hoop ik, dat er een oplossing zal kunnen worden gevonden om mevrouw Clevering van een deel van haar taken te ontlasten, want de „one woman show“, zoals zij die gedurende de laatste jaren opvoert, is eigenlijk niet meer door één persoon te volbrengen.

  Wie in mei een bezoek brengt aan de borg Verhildersum, zal in de eerste plaats getroffen worden door de overweldigend rijke bloei van één bepaalde plant, die tot de grote zeldzaamheden van onze flora behoort. Ik doel op de knikkende vogelmelk. Borgterreinen in Groningen zijn evenals de havezaten in Drente en de states in Friesland dikwijls wijkplaatsen voor allerlei planten, die elders in ons land met ondergang bedreigd worden.

De vogelmelk behoort tot de familie der lelieachtigen en is daarin ondergebracht in het geslacht Ornithogalum. Deze naam is vermoedelijk een latijnse omzetting van de oude Griekse plantenaam ornithogalon. Ornithos of ornis betekent vogel, terwijl gala duidt op melk. Waarop deze naam vogelmelk zou kunnen zinspelen is echter onduidelijk, omdat de plant geen melksap bevat en elk verband met vogels eveneens niet aantoonbaar is. De bollen van de plant zijn breed ovaal en ze zitten in dichte klompen bijeen, geelachtig wit van kleur. De bladeren zien er uit als die van een hyacint, doch ze zijn glimmend groen met een brede witte middennerf.

  De witte bloemen staan eigenlijk in een tros, doch de bloemstelen van de onderste bloemen zijn soms veel langer dan die van de bovenste en hierdoor komen de bloemen dan eigenlijk in een scherm te staan. De buitenzijde van de bloemdekbladen is groen met witte randen. De meest voorkomende soort is de gewone vogelmelk []. Deze soort komt vrij zeldzaam in de wilde flora van ons land voor in graslanden en vochtige loofbossen, vooral aan de duinkant. Zij wordt ook als sierplant veel in tuinen aangetroffen. [] de bloemen vrijwel alle in één vlak liggen door het verschil in lengte van de bloemstelen.

  Bij de knikkende vogelmelk die op de borgterreinen van Verhildersum nu zo massaal bloeit, is de bloei wijze een echte tros gebleven. Hierbij valt op, dat de bloemen in de tros alle naar één zijde gekeerd zijn en dat de bloemstelen gebogen zijn, zodat de bloemen inderdaad knikkend geplaatst zijn. De knikkende vogelmelk bloeit in het algemeen maand eerder dan de gewone soort. De knikkende soort is afkomstig uit Z.O. Europa en uit Klein-Azië en wanneer ze in Nederland in het wild aangetroffen wordt, is zij ter plaatse niet echt wild, maar verwilderd vanuit borgterreinen, kloostertuinen en soortgelijke kweekplaatsen. Een ander duidelijk verschilpunt met de gewone soort is, dat de bladeren van de knikkende vogelmelk een gootvormig model hebben.

  Naast de spectaculaire bloei van de knikkende vogelmelk zijn er thans reeds vele andere plantesoorten, waarvan men op het borgterrein van Verhildersum de bloei kan bewonderen. Zowel de dubbele expositie in de borg als de plantenweelde in de omgeving van de borg nodigen u tot een bezoek uit. Vergeet daarbij niet te luisteren naar de talrijke vogelsoorten, die rondom de borg broeien en zingen.

  U kunt er naar hartelust fotograferen en tekenen, doch het meenemen van planten is niet geoorloofd, ook niet voor het aanleggen van een herbarium. De collectie is met veel moeite door Mevrouw Clevering bijeengebracht en het kost zoveel inspanning en tijd om de verzameling in stand te houden dat het verzamelen van plantenmateriaal op het borgterrein niet kan worden toegestaan. Ook met deze beperking blijft er echter voldoende te genieten over! 

___________________________________________________________

Naar Ommelander Museum en Verhildersum