___________________________________________________________

10-08-1972 Leeuwarder Courant,  donderdag 

Zwart-witte visie op de mensen:
„Silhouet en schim” op borg „Verhildersum” te Leens 

LEENS — Sicco Douwes van Aylva, grietman van Westdongeradeel, en zijn dochter freule Elizabeth Anna, Tjeert Willems baron van Burmania („capitein van staatsgarde in Friesland”) en de Leeuwarder hervormde predikanten N. Lobrij (overleden 1818) en Bernardus van Weemen (overleden 1808) hebben elkaar waarschijnlijk nimmer ontmoet.
  Maar op het ogenblik zijn ze op de borg Verhildersum te Leens, in het Ommelander Museum, verenigd, zij het alleen „en profil“. Ze kijken elkaar letterlijk „zwart” aan, hetgeen verklaard wordt door het feit dat tot 18 september in de benedenzalen de tentoonstelling „Silhouet en schim” wordt gehouden.

  Nu de weg naar Leens via Lauwersoog een prettige en vlugge verbinding betekent, ontdekken steeds meer bewoners van Noordoost-Friesland de charme van het tussen lanen en grachten gelegen statig herenhuis (waar het bouwbedrijf Y. Schakel dezer dagen begint met de bouw van een ouderwets „schathuis“: een veehuis of koetshuis), waarin in het seizoen steeds wisselende tentoonstellingen worden gehouden.
Nu loopt dan (sinds kort) „Silhouet en schim“, voor een deel samengesteld uit de unieke collectie van Felicia van Deth-Beck uit Den Haag.

  Weinigen zullen weten, dat het de Franse minister Etienne de Silhouette was, die in plaats van kostbare geschilderde portretten als een zuinige Drees goedkope schaduwbeelden propageerde. Die uit zwart papier vervaardigde voorstellingen sloegen dermate in, dat wij nu nog van silhouetten spreken voor uitgeknipte, opgeplakte of op andere wijze vervaardigde schaduwbeelden. Vlak bij de ingang staan twee 18e eeuwse kostuumpoppen, die op het eerste gezicht wel bezig lijken met een soort guillotine. Maar het is een „silhouetteurstoel”, waarop de uit te beelden heer zit met naast zich aan de ene kant een lichtbron en aan de andere zijde een glas in een omlijsting. Zijn daarop vallende schaduw werd door zijn vrouw vastgelegd en ziedaar een „silhouette” anno 1780 of zo.
  Op de expositie valt verder te zien hoe dergelijke schaduwbeelden niet alleen opgeplakt werden, maar ook nog met zwart of wit werden opgewerkt, zodat bijvoorbeeld levendige en fijngedane familietafereeltjes konden ontstaan, waarvan aantrekkelijke voorbeelden op Verhildersum te zien zijn.
Voor kinderen is „de” attractie wel de Schimmenkamer, met schimmen op glas (waarachter licht) die taferelen uit Prikkebeen voorstellen. Ze zijn afkomstig uit de bekende collectie Frans ter Gast (overleden 1971). Ook is daar een voorbeeld van een klein schimmentheater te zien, waarmee groot en klein zich als een soort zelfbedieningstelevisie in grootvaders- en overgrootvaders tijd vermaakte.

  Een vitrine met „zwartjes” (kleine schaduwportretten), een paar „verborgen silhouetjes” van drie leden uit het Oranjehuis (uit de Franse tijd, toen deze plaatjes een soort illegale uitgave vormden), met schimmen geïllustreerde kinderboeken en liedjes van Nellie Bodenheim, een reeks gegraveerde silhouetten (eigenlijk heel gek: dominee Lobij met een gezicht als een nikker, maar met grijsachtig haar en grijze kleding) zijn wel het voornaamste op deze attractieve tentoonstelling die zo duidelijk alles zwart-wit ziet.

  Behalve een ouderwetse keuken met alles erbij en een deftige woonkamer beneden valt er op de verdieping niet alleen een permanente Waddententoonstelling te bewonderen, maar ook nog aantrekkelijk gepresenteerd materiaal over boerderijen, borgen (stinzen) en kerken, een grote makette van het Lauwersmeer — er staan onaangenaam veel tankjes op en betreurenswaardig weinig zeiltjes, maar dat wordt toch de toekomst… en een nieuwe klederdrachtafdeling met een Nieuwjaarsvisite van meid en knecht bij boer en boerin (compleet met oorijzer en floddermuts) en een welgestelde boer en boerin van het Hoogeland omstreeks 1820, zoals nu nog de dansgroep van Zandeweer zich verkleedt.
  De Borg Verhildersum is dagelijks open van 11 tot 6 uur (’s maandags niet, maar ’s zondags dus wel: een trekpleister) en de toegangsprijs bedraagt een gulden per persoon (kinderen ƒ 0,50). Er is een theehuis en een ruim park met oude flora en kruiden, waar het prettig wandelen is.

___________________________________________________________

Naar Ommelander Museum/Verhildersum