| ___________________________________________________________ |
21-04-1970 Nieuwsblad van het Noorden, dinsdag
ZEEHOND BOLLETJE BINNENKORT OPGEZET NAAR VERHILDERSUM
Wie geschiedkundig geïnteresseerd is of alleen maar wat romantisch aangelegd, moet zorgen op tijd in Verhildersum te zijn geweest.
Daar eindigt op 25 mei de tentoonstelling over de Groninger borgen en speciaal voor deze groepen zou het zonde zijn die te missen. Alle borgen, waarvan men iets weet, staan in de borg bij Leens als (gedetailleerde) maquette. Dit heeft op tekeningen voor dat je alles niet alleen in de lengte en breedte, maar ook in de diepte kunt zien. De borgen zijn allemaal op dezelfde schaal, zodat direct te zien valt welke familie de grootste leefruimte had. Ze zijn wetenschappelijk verantwoord bovendien (behalve de duiven en ooievaars, maar die zijn gemakkelijk weg te denken) en voor het verzamelen van de gegevens, is een hele groep mensen in touw geweest.
„Het is zo leuk, dat je bij elke tentoonstelling meer te weten komt. Bij „Oude luister van het Groningerland” in het Groninger Museum (1961) ontdekte men, dat er in de provincie nog een steenhuis was, die in de boerderij het Iwemahuis in Niebert, bij Marum. Nu is gebleken hoeveel steenhuizen er zijn geweest.”
Dit zegt mevrouw T. F. Clevering-Meijer uit Eenrum, die vooral door haar zorgen voor Verhildersum onlangs de culturele prijs van de provincie Groningen heeft gekregen.
Zo’n steenhuis (in Friesland stins) was het begin van de meeste borgen. In de tijd van de wierden stond er waarschijnlijk een torengebouw op de terp als toevluchtsoord bij overstromingen. Nadat men in de 13e eeuw dijken ging aanleggen hoefde het steenhuis (’t vroegere torengebouw) niet meer zo hoog te staan en kon men buiten de wierden gaan wonen.
Bovendien werden er na die tijd op ruimere schaal stenen gebakken. Een zichzelf respecterende rijke familie had een eigen versterkt huis, een steenhuis, en sommige groeiden uit tot een borg. In de meeste maquettes zijn ze duidelijk te herkennen.
In oude, democratische tijden hadden de eigenerfde boeren bij toerbeurt het recht van rechtspraak. Later kwamen er ook andere rechten bij. Wie zorgde voldoende grond met rechten in handen te krijgen, werd een machtig en meestal rijk man. Dat was een kwestie van karakter.
De bloeitijd voor de jonkers en dus ook voor de borgen viel in de 16e en 17e eeuw. De macht begon in de 18e eeuw te tanen en in de Franse tijd kwam er een eind aan alle bijzondere rechten, alle daaruit voortvloeiende inkomsten en aan veel borgen.
In ieder geval Is Verhildersum blijven staan en na een periode van verwaarlozing wordt ’t er steeds mooier. Vorig jaar is men begonnen met de aanleg van de tuin achter de borg in 18e eeuwse stijl. Het begint al aardig te lijken. Er waren planten die vroeger alleen bij borgen voorkwamen (de stinzenflora, heet dat) en mevrouw Clevering vertelt dat men probeert er zoveel mogelijk van te krijgen. Een aantal is er al.
Als alles goed gaat, dat wil zeggen als er voldoende geld van particulieren komt, wordt Verhildersum bovendien het schathuis van de Saaxumborg bij Baflo rijker. Dat schathuis schijnt te moeten verdwijnen ter wille van de ruilverkaveling.
En tenslotte: binnenkort komt Bolletje, de zeehond uit Burgers Dierenpark in Arnhem, die met een mestvork doodgestoken werd. Uiteraard opgezet. Men miste bij het onderdeel Wad van de tentoonstelling op zolder een volwassen zeehond. Daarmee wordt de tragische dood van het dier dan een heel klein beetje goed gemaakt.
De Borg Dijksterhuis waarvan sommige gedeelten buitendijks te Pieterburen stonden. Het was een tijdlang de woonstee van de beruchte Diederik Sonoy. Hij was een geus, die later luitenant-generaal van Noord-Holland werd in naam van Oranje. Bij één van zijn gewapende acties die hij als zodanig ondernam schijnt hij zo wreed tegen R.K. boeren te zijn opgetreden dat de Prins van Oranje zelfs tussen beide moest komen, Sonoy die van 1529-1597 leefde, is de stichter geweest van de Vesting Boertange.
| ___________________________________________________________ |
| ___________________________________________________________ |
Naar Ommelander Museum en Verhildersum