| ___________________________________________________________ |
18-06-1974 Nieuwsblad van het Noorden, dinsdag
IN KRUIDENTUIN VERHILDERSUM STAAT KRUID TEGEN ELKE KWAAL
De borg Verhildersum in Leens is tegenwoordig erg in trek, vanwege de museumborg met wisselende exposities op historisch en kunsthistorisch gebied, het pas geopende „schathoes“, waar je terecht kunt voor een hapje en een drankje en de prachtige tuin.
Interessant is vooral de kruidentuin waar zeker vijftig verschillende soorten kruiden worden verbouwd, kruiden die vroeger voor allerlei doeleinden werden gebruikt en die de laatste tijd weer sterk in de belangstelling staan.
Mevrouw T. F. Clevering- Meijer uit Eenrum, die je rustig vanwege haar zorg voor de borg slotvrouwe van Verhildersum mag noemen (ze kreeg er al eens de culturele prijs van de provincie Groningen voor) vertelde mij dat de borg drie eeuwen lang (van 1586-1822) bewoond is geweest door de familie Tjarda van Starkenborgh. De familie Frima woonde er tot 1953, waarna de gemeente Leens het eigendom kreeg.
Mevrouw Clevering: „Als monument is Verhildersum volledig in tact, met de prachtige linden-oprijlaan, links en rechts de weilanden, de buitengracht, het buitenterrein met de stijltuin, de binnengracht (uit de 14e eeuw) en in het midden de bebouwing. Het Schathoes (schat = skat =
sket = vee, een oud-fries woord) is onlangs klaar gekomen en nu is men bezig met de restauratie van het koetshuis.”
In 1967 is men begonnen van de tuin weer een stijltuin te maken, passend bij een borg. Tuinman E. Toonstra heeft veel plezier aan de kruidentuin „Kruiden komen ook steeds meer in de belangstelling. Hier komen veel studenten. De jonge garde is er erg enthousiast over en dat werkt door naar de ouderen.”
Mevrouw Clevering: „Je kunt de kruiden globaal in een paar groepen indelen. Er zijn kruiden die voor het verven werden gebruikt, zoals bijv. weede (voor de blauwe kleur). Andere kruiden waren functioneel zoals luisverdrijvers als alsem (in de kussensloop) en dille (tussen waalse bonen) en verder zeepkruid. Dan zijn er veel keukenkruiden (thijm, anijs, hysop, venkel, kervel) en kruiden voor medische doeleinden (valerium, vingerhoedskruid).
Het is een prachtig gezicht al die aparte perkjes met een gevarieerde planten- en bloemenweelde. Kruiden die vroeger in de keuken werden gebruikt en nu weer in trek zijn om eenvoudige gerechten een persoonlijke noot te geven.
„Kruiden kunnen zorgen voor een zonnige glimlach, een luchtige kwinkslag in saaie maaltijden,” las ik onlangs in “19NU”, uitgave van de Stichting Public Relations Land en Tuinbouw.
Een jeneverbesje in de zuurkool, wat dille zaadjes bij de augurken, wat fijngehakte bieslook of een geplet knoflookpitje bij de sla zijn enkele van die speelsheden, die men in het verleden wist te waarderen en die nu opnieuw welkom zijn.
De zaadjes van de scherm – bloemige anijsplant vormen de karakteristieke basis van de ouderwetse anijsmelk, evenals van de likeur anisette. Ze worden ook verwerkt in hoestdrank en -pastilles.
Aan bonekruid, nu te gebruiken in soepen en sausen, dichtte men vroeger hartstocht opwekkende eigenschappen toe. De blaadjes en jonge scheuten van de hoogopschietende dragon-plant kunnen worden gemengd met boter of ingelegd in azijn of mayonaise. De heesterachtige hysop trekt met zijn paarsblauwe bloemen veel insekten aan. Het is een oud gewas, afkomstig uit het nabije Oosten, dat in de Bijbel al genoemd wordt. De stengeltoppen en blaadjes hebben een pepermuntachtige smaak.
Verder noteerde ik voor u: karwij, kervel, komijn, marjolein, munt, salie, thijm, venkel, allemaal geurige kruiden voor alle mogelijke gerechten.
De geelbloeiende wijnruit is ook al een oud gewas. De Romeinen meenden tenminste al met behulp van wijnruit het tweede gezicht te kunnen krijgen. Verder heeft men het in de loop der eeuwen gebruikt tegen pest, hondsdolheid, vlooien, slangebeten en… een slecht geweten.
Valeriaan, een aloud kalmeringsmiddel
EEN SNUIFJE VAN DIT…
Het juiste gebruik van de inheemse keukenkruiden is een kunst, die men in Nederland opnieuw zal moeten leren. Wat dat betreft is men in het buitenland al verder gevorderd, volgens Jaap Hage in “19NU”, het blad van de Stichting Public Relations Land- en Tuinbouw. Wie in een Raststatte langs een Duitse autobaan ’n slaatje bestelt, speciaal bedoeld voor automobilisten die het met de calorieën wat zuinig aan willen doen, zal op de komkommerschijfjes kummelzaadjes vinden. Men zal ontdekken dat er ingrediënten zijn gebruikt die een geuriger nasmaak geven dan de sausen die in Nederland bij soortgelijke schoteltjes worden verwerkt. Waarschijnlijk vormen ze de basis voor het wrange grapje dat dokters hun mislukkingen met aarde en huisvrouwen ze met mayonaise bedekken.
| ___________________________________________________________ |
18-07-1974: Kruiden uit eigen tuin
07-08-1974: dr. Fop. I. Brouwer Tuin Verhildersum: lustoord voor de plantenliefhebbers