| ___________________________________________________________ |
12-07-1990 Nieuwsblad van het Noorden, donderdag
NOORDER RONDBLIK door Jaap D. Homan
Blikken voorwerpen in Koetshuis Verhildersum
Een blik werpen op blik. Dat kan tot en met 19 augustus in het Koetshuis van de borg Verhildersum in Leens. Met veel zorg heeft de heer F. J. Veldman, conservator van deze borg en van de Menkemaborg in Uithuizen, in het Koetshuis een aantal voorwerpen uit blik tentoongesteld. Als thema is gekozen voor een tentoonstelling van voorwerpen, die op de borg aanwezig zijn of er vroeger gebruikt zijn.
Bovendien is een werkplaats ingericht van de blikslager. Voor het materiaal voor deze werkplaats kon men nergens beter terecht dan bij de blik- en koperslager P. Houwerzijl uit Appingedam. een man, die een schitterende verzameling gereedschap in zijn bezit heeft (aan zijn koperslagerswerk werd 18 oktober 1089 in deze rubriek aandacht besteed). In veel gevallen werd blik ook beschilderd, een klus die vroeger door de blikslager werd uitbesteed aan de blikschilder. In het Koetshuis is een werkplaatsje nagebouwd van blikschilder P Bennink uit Zuidlaren.
De verzameling blik bestaat uit gebruiks- en siervoorwerpen, zowel handgemaakte produkten als voorwerpen, die in fabrieken werden gemaakt. Tot het einde van de vorige eeuw werden blikken voorwerpen nog met de hand gemaakt, daarna kregen de in fabrieken vervaardigde blikken de overhand. Blik is vertind plaatijzer. Dat vertinnen gebeurde om roestvorming te voorkomen. Omdat de tinlaag echter maar heel dun en zacht is, slijt deze gemakkelijk en kan roestvorming toch niet worden voorkomen. „Mensen moeten anders tegen oude blikken voorwerpen aankijken, vaak gebeurt dat toch enigszins gering schattend,” zegt de heer Veldman. Het handmatig gemaakte blik wordt niet meer gemaakt, op wat er is moeten wij daarom extra zuinig zijn.” Hij adviseert daarom blik te beschermen met witte was en voorwerpen te bewaren op een droge plaats. „Als roest is ontstaan krijg je het er niet meer uit.”
Om een goed overzicht te kunnen geven leende de heer Veldman voor zijn tentoonstelling ‘links en rechts’ een aantal voorwerpen; zij werden beschikbaar gesteld door particulieren en bovendien werd een beroep gedaan op de voorraden van het Groninger Museum. Getoond worden onder meer de voorraadtrommels in vele modellen en kleuren, lantaarns, ‘keukengoed’ zoals bakvormen, die in uitvoering variëren van tulband tot hoefijzer en verder kaarsenstanders, dienbladen, koffie- en theepotten en gereedschappen zoals bijvoorbeeld een garneerspuitje of een appetontpmer. Veel van de voorwerpen kon ik nog wel plaatsen maar dat gold niet voor enige dopjes met een scherpe punt, die in een van de vitrines lagen. De heer Veldman hielp mij| uit de droom. „Die werden vroeger gebruikt bij het aardappelrooien.”
Lantaarnmakers
De blikslagerij heeft zich vroeger geleidelijk ontwikkeld uit het lantaarnmakersvak. Al in de 15e eeuw werd gesproken van lantaarnmakers die lampen van onvertind en later vertind plaatijzer – ‘bleck’ of ‘blick’ – maakten Toen de lantaarnmaker ook andere voorwerpen uit blik ging maken werd zijn naam in de 17e eeuw veranderd In ‘bleckslager’. Een eeuw later was er sprake van blikslagersbedrijfjes waar meestal maar twee mensen werkten. In de tweede helft van de vorige eeuw telde de stad Groningen maar liefst 29 koper- en blikslagerijen. Tot de eeuwwisseling bleef dit kleinbedrijf bestaan maar door de Industriële Revolutie verdwenen de kleine blikslagerijen geleidelijk.
Blikken voorwerpen werden met name gebruikt door arme mensen. Het was een goedkoop materiaal dat duurdere materialen zoals zilver, koper en tin verving. En omdat het niet veel waarde had en het niet zo lang meeging hechtte men er ook niet zo aan. Daarom is er ook zo veel blik verdwenen. De laatste jaren is het echter ontdekt door verzamelaars, die zich vooral richten op het machinaal vervaardigde blik van rond de eeuwwisseling.
Ter gelegenheid van de tentoonstelling verscheen ook een boekje over blikslagers, dat in het Koetshuis te koop is (f 4.50). Het Koetshuis is van dinsdag lot en met zaterdag geopend van 13-17.30 uur en op zondag van 10 30-17.30 uur. Een bezoek aan de tentoonstelling is goed te combineren met een bezoek aan de borg Verhildersum met zijn Schathuis, dat nu is ingericht als restaurant (heerlijk gebak!) en de museumboerderij Welgelegen (geopend dinsdag tot en mei zondag van 13-17.30 uur), die men naast de borg vindt. Borg en schathuis zijn van dinsdag tot en met zondag al geopend vanaf 10 30 uur. Bij een bezoek aan Verhildersum moet men niet vergeten ook een bezoek aan de fraai aangelegde tuin te brengen.
De vele planten. die in volle bloei staan, doen u de tijd vergeten.
| ___________________________________________________________ |
Naar Ommelander Museum en Verhildersum